Chưa có kinh nghiệm, có nên chấp nhận làm việc không lương?

Bước vào ngành khách sạn khi chưa có kinh nghiệm, điều nhiều bạn trẻ không buồn vì lương thấp mà là tự chấp nhận quan điểm: “Mình chưa biết gì thì lấy gì để đòi hỏi?”. Chính tâm lý đó khiến không ít người sẵn sàng nhận một công việc không lương với suy nghĩ đơn giản rằng cứ được vào khách sạn làm việc, được học nghề và làm nghề, rồi cố gắng thật nhiều sẽ có cơ hội nghề nghiệp tốt hơn.

Tôi cũng từng nghĩ như vậy.

Ở thời điểm mới bước vào nghề, có một suy nghĩ khá phổ biến là: chưa có kinh nghiệm thì phải chấp nhận thiệt một chút để đổi lấy cơ hội. Và suy nghĩ ấy không hoàn toàn sai. Nhưng càng làm lâu, tôi càng nhận ra giữa “đi làm để học nghề” và “làm như một nhân viên chính thức nhưng không được trả công” là hoàn toàn khác nhau, thậm chí có một khoảng cách rất lớn.

Vấn đề không nằm ở việc bạn có nên làm không lương hay không. Vấn đề là sau khoảng thời gian đó, bạn thực sự nhận lại được điều gì?

Làm việc không lương có phải lúc nào cũng là điều không nên?

Không hẳn.

Đặc thù của ngành khách sạn khiến trải nghiệm thực tế có giá trị rất lớn. Một bạn sinh viên học Hospitality có thể biết rất nhiều khái niệm trên lớp, nhưng khi đứng ở quầy Front Office vào giờ khách check-in đông, bước vào một nhà hàng đang full bàn hay theo một ca Housekeeping thực tế, mọi thứ lại khác hoàn toàn.

Vì vậy, nếu một chương trình thực tập hoặc cơ hội học việc được thiết kế đúng nghĩa, người mới có thể chưa nhận được mức thu nhập như một nhân viên chính thức nhưng đổi lại được tiếp xúc với quy trình vận hành, được hướng dẫn bởi người có kinh nghiệm và được làm quen với môi trường nghề nghiệp thực tế. Đó là một dạng đầu tư cho năng lực của chính mình.

Tôi từng nghĩ những ngày đầu ấy chỉ là “đi làm không công”. Sau này mới hiểu, nếu mình thực sự được học, được sửa sai, được quan sát và được trao cơ hội làm những công việc phù hợp với cấp độ của một người mới, thì khoảng thời gian đó vẫn có giá trị.

Nhưng... Điều đáng nói là không phải nơi nào cũng như vậy.

Khi nào “lấy kinh nghiệm” bắt đầu trở thành một cái cớ?

Đây mới là ranh giới mà nhân sự trẻ cần nhìn thật rõ.

Bạn bắt đầu từ vị trí chưa có kinh nghiệm, được hướng dẫn, được giao những phần việc phù hợp và dần dần nâng độ khó. Sau một thời gian, bạn có thể tự xử lý công việc, hiểu quy trình và bắt đầu tạo ra giá trị cho bộ phận. Đó là quá trình học nghề bình thường.

Nhưng nếu bạn được yêu cầu trực ca như một nhân viên chính thức, đảm nhận trách nhiệm như một nhân sự chính thức, xử lý công việc độc lập, chịu áp lực KPI hoặc chịu trách nhiệm khi có vấn đề xảy ra, nhưng câu trả lời cho mọi thắc mắc về quyền lợi vẫn chỉ là “em chưa có kinh nghiệm, cứ làm để học thêm”, thì đã đến lúc bạn cần nhìn lại.

Bởi lúc này, câu chuyện không còn đơn giản là bạn đang học nghề nữa. Mà là: Bạn đang tạo ra giá trị cho doanh nghiệp.

Kinh nghiệm là thứ bạn cần, nhưng công sức, thời gian và năng lực bạn bỏ ra cũng có giá trị. Đừng biến việc mình còn trẻ hoặc chưa có kinh nghiệm thành lý do để mặc định rằng mình phải chấp nhận mọi điều kiện làm việc.

Không có kinh nghiệm không có nghĩa là không có giá trị

Đây có lẽ là bài học khá đắt cho những bạn mới bước vào ngành khách sạn nhất.

Ngày đầu đi làm, chúng ta thường đánh giá bản thân bằng số năm kinh nghiệm. Một người có ba năm làm Front Office nghe có vẻ chắc chắn hơn người mới tốt nghiệp. Một người từng làm ở khách sạn 5 sao rõ ràng có lợi thế hơn một bạn chưa từng đứng quầy.

Nhưng “chưa có kinh nghiệm” chỉ có nghĩa là bạn chưa tích lũy đủ trải nghiệm nghề nghiệp. Nó không đồng nghĩa với việc bạn không có giá trị.

Bạn vẫn có khả năng học nhanh, có sức trẻ, có ngoại ngữ, có kỹ năng công nghệ, có tư duy mới và quan trọng nhất là có khả năng phát triển. Một người quản lý tốt sẽ nhìn thấy những điều đó và biết cách biến một nhân sự mới thành người có năng lực.

Vì thế, đừng bước vào nghề với tâm thế mình phải biết ơn bất kỳ ai chỉ vì họ cho mình một cơ hội. Hãy biết ơn cơ hội, nhưng đồng thời cũng phải nghiêm túc với giá trị của bản thân.

Trước khi nhận một công việc không lương, hãy hỏi mình đang đổi điều gì?

Nếu đã xác định chấp nhận một khoảng thời gian không có thu nhập hoặc thu nhập rất thấp để đổi lấy kinh nghiệm, hãy đặt câu hỏi cụ thể hơn thay vì chỉ nghĩ “có việc là tốt”.

Bạn sẽ được học gì trong khoảng thời gian đó? Ai là người trực tiếp hướng dẫn? Bạn có được tiếp xúc với công việc thực tế của bộ phận hay chủ yếu làm những việc không giúp ích nhiều cho nghề nghiệp? Sau vài tháng, bạn có thêm kỹ năng nào có thể ghi vào CV? Có cơ hội chuyển sang vị trí chính thức hay không?... Đây là những câu hỏi tưởng như rất thực dụng nhưng lại giúp người trẻ tránh được nhiều quyết định cảm tính.

Bởi nếu sau ba tháng, sáu tháng, bạn vẫn chỉ có thêm vài dòng mô tả công việc nhưng không thực sự tiến bộ về chuyên môn, thì thứ bạn đang tích lũy có thể không phải là “kinh nghiệm”, mà chỉ là thời gian đã bỏ ra.

Đừng nhầm giữa học việc và làm thay một vị trí chính thức

Trong ngành khách sạn, ranh giới này đôi khi khá khó nhận ra, đặc biệt với nhân sự trẻ.

Một người mới có thể được yêu cầu hỗ trợ check-in, chuẩn bị phòng, set up nhà hàng, hỗ trợ phục vụ hoặc thực hiện những công việc cơ bản của bộ phận. Đây là cách rất bình thường để một người mới làm quen với nghề.

Nhưng nếu bạn liên tục được xếp vào ca làm như nhân viên chính thức, phải tự xử lý toàn bộ công việc, thường xuyên chịu trách nhiệm khi thiếu người và trở thành một phần không thể thiếu trong vận hành, thì câu chuyện đã khác. Không phải cứ làm nhiều hơn là xấu. Thực tế, chính những lúc được giao việc khó hơn, chúng ta mới trưởng thành nhanh trong nghề. Nhưng điều quan trọng là trách nhiệm tăng lên thì cơ hội phát triển và sự ghi nhận cũng phải đi cùng. Nếu doanh nghiệp chỉ tăng phần việc nhưng luôn dùng hai chữ “kinh nghiệm” để trì hoãn mọi sự ghi nhận, người trẻ cần đủ tỉnh táo để đánh giá lại, thậm chí rời đi.

Vậy người mới nên chọn một nơi làm việc như thế nào?

Nếu chưa có kinh nghiệm, đừng chỉ nhìn vào việc khách sạn có tuyển hay không. Hãy quan sát cách họ đào tạo người mới.

Một môi trường tốt không nhất thiết phải trả mức lương cao nhất ngay từ ngày đầu. Nhưng đó nên là nơi có người hướng dẫn, có quy trình rõ ràng, có cơ hội để bạn học nghề và quan trọng là cho bạn thấy mình có thể đi tiếp như thế nào.

Một bạn mới vào nghề có thể bắt đầu từ những công việc rất nhỏ. Nhưng nếu sau vài tháng, bạn biết cách giao tiếp với khách tốt hơn, hiểu được quy trình vận hành, xử lý được tình huống khó hơn và tự tin đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn, thì đó là dấu hiệu bạn đang đi đúng hướng.

Ngược lại, nếu mỗi ngày đi làm chỉ là hoàn thành thêm một ca, làm thêm một phần việc và chờ đến “một ngày nào đó” được công nhận, bạn nên đặt câu hỏi liệu môi trường này có thực sự giúp mình phát triển hay không.

“Lấy kinh nghiệm” đến bao giờ là đủ?

Không có một con số cố định cho tất cả mọi người.

Có bạn chỉ cần vài tháng thực tập đã đủ nền tảng để bắt đầu một công việc chính thức. Có người cần một năm để thực sự quen với môi trường khách sạn. Cũng có người phải thử qua vài bộ phận mới hiểu mình phù hợp với điều gì... Điều quan trọng không phải là bạn đã làm không lương bao lâu, mà là sau khoảng thời gian ấy, bạn đã trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình đến mức nào.

Nếu bạn học được nghề, có thêm kỹ năng, có người hướng dẫn, có thành quả để đưa vào CV và nhìn thấy con đường phát triển tiếp theo, thời gian đó có thể là một khoản đầu tư đáng giá.

Nhưng nếu bạn đã làm công việc của một nhân viên chính thức trong thời gian dài mà vẫn được yêu cầu “cố thêm một chút để lấy kinh nghiệm”, có lẽ đã đến lúc bạn ngừng hỏi “mình có nên cố nữa không?” và bắt đầu hỏi “mình có đang được đối xử tương xứng với giá trị mình tạo ra không?”.

Người trẻ bước vào nghề không cần vội, nhưng cũng đừng tự hạ thấp mình

Nhìn lại những ngày đầu bước vào nghề, tôi hiểu vì sao nhiều bạn trẻ sợ nói về lương, sợ hỏi về quyền lợi và càng sợ từ chối một cơ hội dù cơ hội đó không thực sự phù hợp.

Chúng ta là sợ mất đi cơ hội.

Nhưng sau một thời gian đi làm, tôi nhận ra rằng cơ hội tốt không chỉ là nơi cho mình một công việc. Đó phải là nơi giúp mình trở nên có năng lực hơn sau mỗi ngày làm việc.

Nếu chưa có kinh nghiệm, hãy cứ bắt đầu từ vị trí thấp. Hãy chấp nhận học những việc cơ bản, chịu khó quan sát, hỏi người đi trước và làm thật tốt những gì được giao. Đừng ngại bắt đầu với một mức thu nhập chưa cao nếu đổi lại là một môi trường giúp bạn học được nghề. Nhưng cũng đừng biến sự khiêm tốn của người mới thành sự chấp nhận vô điều kiện.

Ngành khách sạn cần những người trẻ chịu khó, nhưng cũng cần những người trẻ hiểu giá trị của lao động. Kinh nghiệm rất quan trọng, nhưng kinh nghiệm không nên trở thành cái giá để bạn đánh đổi tất cả những gì mình có. Bởi mục tiêu cuối cùng của những năm đầu đi làm không phải là chứng minh rằng mình có thể chịu đựng được bao lâu. Mà là sau vài năm nhìn lại, bạn có thể nói rằng: “Những ngày đầu ấy thực sự đã giúp tôi trở thành một người làm nghề tốt hơn.”

Quan điểm của bạn thế nào?

Ms. Smile