Làm nghề khách sạn: Làm sao để tăng thu nhập, có tích lũy và đi xa với nghề?

Trong ngành nhà hàng - khách sạn (NHKS), rất nhiều người bắt đầu nghề bằng một câu hỏi khá đơn giản: làm vị trí này thì lương bao nhiêu? Nhưng sau vài năm đi làm, câu hỏi thực tế hơn sẽ dần xuất hiện: với mức thu nhập này, bao giờ mình mới có thể mua nhà, có khoản tiết kiệm đủ lớn hoặc thực sự tạo dựng được tài sản cho tương lai?

Đây không phải câu chuyện riêng của một vài cá nhân. Nghề khách sạn vốn có đặc thù khá rõ: công việc đòi hỏi nhiều thời gian, sức lực, khả năng giao tiếp và sự bền bỉ, trong khi thu nhập của không ít vị trí vận hành lại không tăng quá nhanh nếu người lao động chỉ chờ những đợt tăng lương định kỳ. Vì vậy, muốn có tích lũy và tiến xa hơn về tài chính, nhân sự NHKS cần nhìn lại cách mình tạo ra giá trị trong nghề. Làm tốt công việc hiện tại vẫn là nền tảng, nhưng để thu nhập tăng đáng kể, người lao động cần từng bước nâng giá trị chuyên môn, tìm đúng điểm rơi nghề nghiệp và biết biến kinh nghiệm tích lũy được thành những nguồn thu nhập khác.

Làm nghề giỏi là nền tảng, nhưng chưa đủ để tạo ra tài sản

Trong khách sạn, một nhân viên lễ tân giỏi, một bartender có tay nghề, một nhân viên buồng phòng cẩn thận hay một nhân viên phục vụ hiểu khách đều là những người tạo ra giá trị trực tiếp cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, giá trị nghề nghiệp và khả năng tích lũy tài chính không phải lúc nào cũng tăng cùng một tốc độ.

Một nhân viên có thể làm rất tốt công việc trong nhiều năm nhưng nếu vị trí, phạm vi trách nhiệm và năng lực tạo doanh thu của họ không thay đổi, thu nhập thường cũng chỉ tăng theo một biên độ nhất định. Đây là lý do người làm nghề lâu năm cần chủ động đặt câu hỏi: mình đang bán thời gian lao động hay đang từng bước nâng giá trị của chính mình?

Con đường phổ biến nhất để đồng thời phát triển bản thân và tăng thu nhập vẫn là “leo cấp bậc quản lý - career ladder”.

Từ nhân viên hãy nỗ lực lên Senior, Supervisor, Assistant Manager, Department Head rồi cao hơn nữa là Director hoặc General Manager. Mỗi bước tiến không đơn thuần là một chức danh mới mà đi kèm với phạm vi trách nhiệm, năng lực quản trị và mức độ ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh lớn hơn. Khi một người không chỉ biết làm việc mà còn có thể tổ chức đội ngũ, kiểm soát chi phí, xử lý vấn đề, giữ chất lượng dịch vụ và chịu trách nhiệm về kết quả của cả một bộ phận, giá trị trên thị trường lao động của họ cũng thay đổi.

Tuy nhiên, không phải ai cũng cần hoặc phù hợp với con đường quản lý. Ngành khách sạn vẫn cần những người làm nghề trực tiếp thực sự giỏi. Một Executive Chef có tay nghề, một Bartender có kỹ thuật tốt, một Housekeeping Supervisor hiểu sâu vận hành hay một Front Office Agent có khả năng xử lý những tình huống phức tạp với khách vẫn có thể tạo ra giá trị rất lớn mà không nhất thiết phải trở thành Giám đốc bộ phận. Điều quan trọng là người lao động phải nhận diện được “điểm mạnh có thể thương mại hóa” của mình thay vì mặc định rằng chỉ có lên quản lý mới là thành công.

Muốn tăng thu nhập, hãy tiến gần hơn tới nơi tạo ra doanh thu

Một quy luật khá thực tế trong NHKS là những vị trí càng gắn trực tiếp với doanh thu, lợi nhuận hoặc khả năng giữ chân khách hàng thường càng có nhiều dư địa để mở rộng thu nhập.

Đây là lý do Sales, MICE, Business Development, Revenue hay những vị trí liên quan đến thương mại thường có cấu trúc thu nhập khác với nhiều vị trí vận hành thuần túy. Ngoài lương cố định, người làm kinh doanh có thể có commission, incentive hoặc bonus dựa trên kết quả. Khi một hợp đồng có giá trị lớn được ký, thu nhập của người tạo ra hợp đồng cũng có khả năng tăng theo.

Điều này không có nghĩa nhân sự vận hành nên bỏ nghề để chuyển hết sang Sales. Ngược lại, một người từng làm Front Office, F&B hoặc Housekeeping nhiều năm lại có thể có lợi thế khi chuyển sang những vị trí thương mại bởi họ hiểu sản phẩm khách sạn từ bên trong. Một Sales từng trực tiếp trải qua vận hành sẽ biết khách hàng thực sự mua điều gì, những cam kết nào có thể thực hiện và đâu là giới hạn của đội ngũ phía sau. Kinh nghiệm ấy, nếu được bổ sung bằng kỹ năng bán hàng, đàm phán và quản trị quan hệ khách hàng, có thể trở thành lợi thế nghề nghiệp rất đáng giá.

Ngoại ngữ cũng nằm trong nhóm năng lực có thể làm thay đổi giá trị của một nhân sự. Tiếng Anh ngày càng gần với yêu cầu nền tảng ở nhiều môi trường khách sạn chuyên nghiệp, còn một ngoại ngữ thứ hai phù hợp với thị trường khách mà doanh nghiệp đang phục vụ có thể mở thêm những cánh cửa khác. Nhưng ngoại ngữ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi đi cùng chuyên môn. Một người nói được nhiều thứ tiếng nhưng nghiệp vụ yếu chưa chắc có lợi thế bằng một người vừa giao tiếp tốt vừa hiểu sâu về sản phẩm, quy trình và hành vi khách hàng.

Kinh nghiệm lâu năm có thể trở thành một tài sản

Có một thời điểm trong sự nghiệp mà kinh nghiệm không nên chỉ được dùng để hoàn thành công việc tốt hơn, mà cần được chuyển hóa thành giá trị mới.

Một người đã có nhiều năm làm khách sạn, từng trải qua vận hành, quản lý đội ngũ, xây dựng SOP, đào tạo nhân viên hoặc tham gia pre-opening sẽ sở hữu một lượng kiến thức mà người mới vào nghề phải mất nhiều năm mới tích lũy được. Nếu chỉ dùng khối kinh nghiệm đó cho một công việc toàn thời gian duy nhất, tiềm năng của nó có thể chưa được khai thác hết.

Khi chuyên môn đủ sâu, nhân sự có thể từng bước tham gia đào tạo nội bộ, đào tạo nghề, tư vấn quy trình, hỗ trợ setup nhà hàng - khách sạn hoặc nhận những dự án phù hợp với năng lực cá nhân. Những công việc này không nhất thiết phải bắt đầu bằng một hoạt động kinh doanh lớn. Đôi khi chỉ là nhận đào tạo một nhóm nhân sự, tư vấn xây dựng quy trình cho một cơ sở lưu trú nhỏ hoặc hỗ trợ một chủ đầu tư chuẩn bị vận hành.

Điểm quan trọng là không nên vội vàng biến vài năm kinh nghiệm thành danh xưng “consultant”. Thị trường có thể trả tiền cho năng lực giải quyết vấn đề chứ không trả tiền đơn thuần cho số năm đi làm. Một người có 10 năm kinh nghiệm nhưng chỉ lặp lại cùng một công việc sẽ có giá trị khác hoàn toàn với người có 10 năm liên tục mở rộng phạm vi chuyên môn, từng quản lý người, quản lý chi phí, xử lý khủng hoảng vận hành và tham gia những dự án mới.

Tích lũy không bắt đầu từ việc kiếm thật nhiều tiền

Nói đến làm giàu, nhiều người thường nghĩ ngay đến việc phải có một công việc lương cao hoặc một khoản đầu tư sinh lời lớn. Nhưng với phần đông nhân sự NHKS, bước đầu tiên thực tế hơn nhiều lại là tạo được khoảng cách giữa thu nhập và chi tiêu.

Đặc thù của nghề đôi khi tạo ra một lợi thế mà người lao động cần biết tận dụng. Một số khách sạn, resort có chính sách cơm ca, đồng phục, xe đưa đón hoặc hỗ trợ lưu trú cho nhân sự, đặc biệt tại những dự án ở khu nghỉ dưỡng hoặc địa điểm xa trung tâm. Nếu biết quản lý tài chính cá nhân, khoản chi phí được doanh nghiệp hỗ trợ này có thể trở thành phần tiết kiệm thay vì được “bù” bằng một mức sống cao hơn.

Tuy nhiên, tiết kiệm bao nhiêu không nên được áp thành một tỷ lệ giống nhau cho tất cả mọi người. Người mới đi làm có thể ưu tiên xây dựng quỹ dự phòng và giảm nợ tiêu dùng; người đã có thu nhập ổn định có thể bắt đầu dành một phần tiền đều đặn cho các kênh tích lũy dài hạn; còn người đã có vốn và hiểu rõ vận hành có thể cân nhắc những cơ hội kinh doanh phù hợp. Điều quan trọng nhất là không đem tiền sinh hoạt hoặc tiền dự phòng cần thiết đi đánh cược vào những khoản đầu tư mà bản thân chưa hiểu.

Đầu tư cũng không nên được xem là con đường thay thế cho việc phát triển nghề nghiệp. Nếu một nhân sự có mức thu nhập còn thấp nhưng lại dành quá nhiều thời gian tìm kiếm một khoản đầu tư “đổi đời”, trong khi năng lực chuyên môn không được cải thiện, bài toán tài chính về lâu dài vẫn rất khó thay đổi. Với người làm nghề, khoản đầu tư có khả năng tạo ra tác động lớn nhất trong những năm đầu sự nghiệp thường chính là đầu tư vào năng lực giúp mình tăng thu nhập chủ động.

Khi nào nên nghĩ đến một dòng tiền thứ hai?

Một nguồn thu nhập thứ hai có thể rất hữu ích, nhưng không phải cứ có side job là tốt. Nghề khách sạn vốn có đặc thù làm ca, làm cuối tuần, làm lễ Tết và thường xuyên phải đối mặt với tình trạng thiếu thời gian nghỉ ngơi. Nếu làm thêm khiến sức khỏe giảm sút hoặc hiệu suất công việc chính đi xuống, nguồn thu nhập mới có thể trở thành một khoản đánh đổi không đáng.

Dòng tiền thứ hai nên được xây dựng dựa trên lợi thế sẵn có. Một Bartender có thể phát triển kỹ năng đào tạo hoặc tham gia các chương trình chuyên môn; một nhân sự Sales có mạng lưới khách hàng và hiểu thị trường có thể mở rộng sang các hoạt động kinh doanh phù hợp; một quản lý có kinh nghiệm vận hành có thể tham gia đào tạo hoặc tư vấn; một người có chuyên môn tốt và khả năng truyền đạt có thể xây dựng nội dung chuyên ngành.

Trong thời đại số, thương hiệu cá nhân cũng bắt đầu trở thành một dạng tài sản nghề nghiệp. Việc chia sẻ kiến thức về nghiệp vụ, trải nghiệm nghề, ẩm thực, pha chế, quản trị khách sạn hay kỹ năng phục vụ trên các nền tảng nội dung có thể mở ra những cơ hội mà trước đây nhân sự ngành chỉ có được thông qua quan hệ trực tiếp. Nhưng thương hiệu cá nhân bền vững không đến từ việc nói thật nhiều. Nó đến từ việc có chuyên môn thật, trải nghiệm thật và chia sẻ những điều có ích cho người khác.

Làm giàu bằng nghề hay làm giàu rồi rời nghề?

Đây có lẽ là câu hỏi đáng suy nghĩ nhất đối với nhân sự ngành khách sạn hiện nay.

Ai cũng mong muốn có thu nhập tốt hơn, có tài sản, có một cuộc sống ổn định và chủ động hơn về tài chính. Điều đó hoàn toàn chính đáng. Nhưng nếu tất cả những người có năng lực đều coi công việc trực tiếp là một giai đoạn tạm thời để nhanh chóng chuyển sang quản lý, kinh doanh hoặc một lĩnh vực khác, ngành khách sạn sẽ đối mặt với một nghịch lý rất lớn: ai sẽ là người làm nghề?

Một khách sạn không thể vận hành chỉ bằng những người quản lý. Phía sau trải nghiệm mà khách hàng nhìn thấy vẫn là hàng nghìn thao tác rất cụ thể của nhân viên buồng phòng, lễ tân, phục vụ, bếp, steward, kỹ thuật, bellman và nhiều vị trí vận hành khác. Những công việc này có thể không hào nhoáng, nhưng chất lượng của chúng quyết định rất lớn đến chất lượng sản phẩm khách sạn.

Vì vậy, bài toán tương lai không nên chỉ là làm thế nào để mọi người “thoát” khỏi công việc chân tay – tăng thu nhập. Một ngành nghề phát triển là ngành nghề có thể trả giá trị xứng đáng hơn cho cả người quản lý lẫn người trực tiếp làm nghề. Một Housekeeping Attendant có tay nghề tốt, làm việc ổn định, có khả năng đào tạo người mới và duy trì chất lượng phòng ở mức cao cũng cần có con đường phát triển nghề nghiệp và thu nhập tương xứng. Tương tự, một nhân viên bếp giỏi hay một Bartender có chuyên môn sâu không nhất thiết phải trở thành Manager mới được xem là thành công.

Có lẽ mục tiêu đáng hướng tới không phải là “ai cũng phải làm giàu bằng cách trở thành quản lý”, mà là mỗi người hiểu mình có thể đi xa đến đâu với nghề, đâu là năng lực có thể tạo ra giá trị cao hơn và đâu là cách phù hợp để biến giá trị đó thành thu nhập, tích lũy và tài sản.

Đường dài của nghề nằm ở giá trị tạo ra

Làm giàu trong ngành nhà hàng - khách sạn không phải câu chuyện một vài năm là có thể kết luận. Một người mới vào nghề cần thời gian để học nghiệp vụ; người có kinh nghiệm cần biết mở rộng phạm vi trách nhiệm; người đã lên quản lý cần học cách tạo ra kết quả thông qua đội ngũ và tài chính; còn người đã có nền tảng đủ vững mới nên nghĩ đến việc chuyển kinh nghiệm thành những dòng thu nhập khác.

Quan trọng hơn, đừng nhầm giữa thu nhập cao và giàu có. Thu nhập là dòng tiền đi vào mỗi tháng, còn tích lũy và tài sản mới quyết định mức độ chủ động tài chính về lâu dài. Một người kiếm được nhiều nhưng chi hết vẫn khó tạo dựng nền tảng. Ngược lại, một người tăng thu nhập đều đặn, kiểm soát tốt chi phí, liên tục nâng năng lực và dành một phần tiền cho tích lũy dài hạn có thể đi xa hơn rất nhiều.

Nghề khách sạn vốn là một nghề đòi hỏi sự bền bỉ. Có thể sẽ có lúc người trong nghề cảm thấy mình làm rất nhiều nhưng thu nhập chưa tương xứng, hoặc nhìn người khác chuyển nghề và kiếm tiền nhanh hơn mà hoài nghi về lựa chọn của mình. Nhưng nếu vẫn muốn đi đường dài với NHKS, câu hỏi nên đặt ra không chỉ là “bao giờ mình mới kiếm được nhiều tiền?”, mà là “5 năm nữa năng lực của mình sẽ có giá trị đến đâu, và mình sẽ sở hữu được thứ gì từ những năm tháng làm nghề hôm nay?”.

Khi trả lời được câu hỏi đó một cách nghiêm túc, mỗi người sẽ có cơ sở để lựa chọn con đường phù hợp: tiếp tục chuyên sâu nghiệp vụ, bước lên quản lý, chuyển sang khối thương mại, xây dựng thương hiệu cá nhân, phát triển hoạt động tư vấn - đào tạo hoặc từng bước tạo dựng một mô hình kinh doanh riêng. Không có một công thức làm giàu duy nhất cho nhân sự NHKS. Nhưng có một nguyên tắc khá chắc chắn đó là: muốn tích lũy bền vững, trước hết phải khiến giá trị nghề nghiệp của mình tăng lên theo thời gian.

Ms. Smile